Sizin için ne anlama geliyor
Yabancı bir tarafın, yabancı bir sözleşmenin ya da yurt dışında verilmiş bir kararın olduğu her dosyanın çerçevesini bu kanun çizer. Tanıma-tenfiz şartları, karşılıklılık ve kamu düzeni denetimi buradadır.
En çok neyle karıştırılır
Bir usul kanunu değildir; HMK yargılamanın nasıl yürüyeceğini, MÖHUK ise hangi hukukun ve hangi mahkemenin devreye gireceğini söyler.
Bu kelimeyle nerede karşılaşırsınız
Yabancıların taraf olduğu her dosyanın dilekçesinde.
MÖHUK'un yapısı: hangi hukuk uygulanır, hangi mahkeme bakar, yabancı karar nasıl buraya taşınır
5718 sayılı Kanun 27 Kasım 2007'de kabul edildi, 12 Aralık 2007 tarihli ve 26728 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve kendi m. 65'ine göre aynı yayım tarihinde yürürlüğe girdi. Madde numaraları 1'den 66'ya kadar gider ve 1982 tarihli 2675 sayılı eski Kanunun yerini almıştır.
Kanun üç kısımdan oluşur. Milletlerarası Özel Hukuk (m. 1-39) sınır aşan bir durumda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirler. Milletlerarası Usul Hukuku (m. 40-63) hangi Türk mahkemesinin bakabileceğini ve bir yabancı mahkeme ya da hakem kararının burada nasıl tanınıp tenfiz edileceğini belirler. Son Hükümler (m. 64-66) eski Kanunu kaldırır ve yürürlüğü düzenler.
| Kısım | Madde | Ne düzenler |
|---|---|---|
| Birinci Kısım — Milletlerarası Özel Hukuk (m. 1-39) | ||
| Genel hükümler | m. 1-8 | Kapsam (m. 1), yabancı hukukun uygulanması (m. 2), vatandaşlık esası (m. 4), kamu düzenine aykırılık (m. 5), zamanaşımı (m. 8) |
| Kanunlar ihtilâfı kuralları | m. 9-39 | Ehliyet, aile hukuku ve miras (m. 9-20), aynî haklar (m. 21-23), sözleşmeler (m. 24-30), haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme (m. 34-39) |
| İkinci Kısım — Milletlerarası Usul Hukuku (m. 40-63) | ||
| Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi | m. 40-49 | Genel kural (m. 40), kişi hâllerine ilişkin davalar, miras davaları (m. 43), iş ve tüketici sözleşmeleri, yetki anlaşması (m. 47) |
| Tanıma ve tenfiz | m. 50-63 | Yabancı mahkeme ilâmlarının tenfizi (m. 50-57), tanınması (m. 58-59), yabancı hakem kararlarının tenfizi ve tanınması (m. 60-63) |
| Üçüncü Kısım — Son Hükümler (m. 64-66) | ||
| Yürürlükten kaldırma, yürürlük, yürütme | m. 64-66 | 1982 tarihli 2675 sayılı Kanunun yerini alır |
Bu Kanunun cevapladığı sorular
"MÖHUK"a uzanan sorular büyük ölçüde şu maddelerden birine çıkar.
- m. 1 — kapsam. Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukuk, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, yabancı kararların tanınması ve tenfizi bu tek Kanunla düzenlenir; Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır.
- m. 2 — yabancı hukukun uygulanması. Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bunlara göre yetkili yabancı hukuku re'sen uygular — yalnızca taraf ileri sürerse değil; yabancı hukukun içeriği tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır.
- m. 4 — vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk. Yetkili hukuk vatandaşlık esasına göre belirlendiğinde: vatansız ve mültecilerde yerleşim yeri (yoksa mutad mesken, o da yoksa dava tarihinde bulunulan ülke) hukuku; aynı zamanda Türk vatandaşı olan çok vatandaşlarda Türk hukuku uygulanır.
- m. 5 — kamu düzenine aykırılık. Yetkili yabancı hukukun somut olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülürse yerine Türk hukuku uygulanır.
- m. 20 — miras. Miras, ölenin millî hukukuna tâbidir — ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar ölenin vatandaşlığı ne olursa olsun her zaman Türk hukukuna tâbidir.
- m. 24 — sözleşmeler. Taraflarca açıkça seçilen veya hâlin şartlarından tereddütsüz anlaşılan hukuka tâbidir; seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır — genellikle karakteristik edim borçlusunun mutad meskeni veya işyeri hukuku.
- m. 34 — haksız fiil. Haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir; fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yer farklı ülkelerdeyse zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır.
- m. 40 — Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi. Ayrı bir uluslararası yetki kuralıyla değil, iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir.
Tanıma ve tenfiz: adım adım usul
MÖHUK bu sürecin çoğunda kendi sabit gün sayısını koymaz — zamanlamayı Türkiye'nin genel usul kanununa (HMK) bırakır. Sabitlediği şey sıra ve maddi şartlardır; her biri kendi maddesinde.
| Adım | Ne olur | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. Dilekçe | İlâmın ve kesinleştiğinin, ikisi de usulen onanmış ve tercüme edilmiş hâliyle, mahkemeye sunulması | m. 52-53 |
| 2. Mahkeme dört şartı denetler | Türkiye ile kararı veren devlet arasında karşılıklılık; yabancı mahkemenin münhasır olmayan bir yetkiyle karar vermiş olması; kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması; davalının usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olması | m. 54 |
| 3. Karşı tarafa tebliğ | Dilekçe duruşma günüyle birlikte tebliğ edilir; basit yargılama usulüne göre incelenir | m. 55 |
| 4. İtiraz | Karşı taraf yalnızca m. 54 şartlarının bulunmadığını veya kararın kısmen/tamamen yerine getirildiğini ileri sürerek itiraz edebilir | m. 55 |
| 5. Karar | Türk mahkemesi tenfize kısmen/tamamen karar verir ya da istemi reddeder | m. 56 |
| 6. İcra ve temyiz | Tenfiz edilen yabancı ilâm Türk ilâmı gibi icra olunur; temyiz genel hükümlere tâbidir ve yerine getirmeyi durdurur | m. 57 |
Tanıma, karşılıklılık şartı olmaksızın aynı şartlara tâbidir (m. 58) — yabancı kararın fiilen icra edilmesi değil, kesin hüküm veya kesin delil sayılması gerektiğinde kullanılır. Yabancı hakem kararları ayrı bir usulle (m. 60-63) tarafların anlaştığı asliye mahkemesinden istenir ve yalnızca sayılan sebeplerle (geçerli tahkim sözleşmesi yok, kamu düzenine aykırı, Türk hukukuna göre tahkime elverişli değil, bir taraf usulüne göre temsil edilmemiş veya bilgilendirilmemiş, karar verildiği yerde henüz kesinleşmemiş) reddedilebilir.
MÖHUK'u hangi konu için açtıysanız
Bu kısaltma size yabancı bir karar ya da yabancılık unsurlu bir dosyada ulaştıysa, aradığınız asıl konu büyük olasılıkla aşağıdakilerden biridir:
- Tanıma-tenfiz hizmeti — m. 50-57'deki tenfiz usulünün pratikteki hâli.
- Yabancı boşanma kararının tanınması ve tenfizi — m. 58'deki tanıma, karşılıklılık şartı olmadan.
- Türkiye'de yabancı olarak gayrimenkul miras alma süreci — ölen hiç Türk olmasa bile m. 20'nin taşınmazlarda Türk hukuku kuralının neden önemli olduğu.
- İlişkili iki terim: tenfiz ve tanıma — bu Kanunun ikinci yarısının ürettiği iki sonuç.
Sıkça sorulan sorular
MÖHUK ne demek?
MÖHUK, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un kısaltmasıdır. Birden fazla ülkeyi ilgilendiren bir özel hukuk durumunda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını, hangi Türk mahkemesinin bakabileceğini ve bir yabancı mahkeme ya da hakem kararının Türkiye'de nasıl tanınıp tenfiz edileceğini belirler.
MÖHUK kaç maddedir?
66 madde. m. 1-39 Milletlerarası Özel Hukuk (hangi hukuk uygulanır), m. 40-63 Milletlerarası Usul Hukuku (yetki, tanıma ve tenfiz), m. 64-66 ise 1982 tarihli 2675 sayılı eski Kanunu yürürlükten kaldıran son hükümlerdir.
MÖHUK ne zaman yürürlüğe girdi?
27 Kasım 2007'de kabul edildi ve 12 Aralık 2007 tarihli ve 26728 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; kendi m. 65'ine göre aynı yayım tarihinde yürürlüğe girdi.
Türkiye'deki yabancı bir mirasçının taşınmazına hangi hukuk uygulanır?
m. 20'ye göre miras genel olarak ölenin millî hukukuna tâbidir — ama Türkiye'de bulunan taşınmazlar ölenin vatandaşlığı ne olursa olsun her zaman Türk hukukuna tâbidir. Bu ayrım, yurt dışındaki bir vasiyetnamenin orada geçerli olup Türkiye'deki bir daire veya arsa için Türk saklı pay kurallarıyla çarpışabilmesinin sebebidir.
Türkiye'de yabancı bir kararı tenfiz etmek için karşılıklılık şart mıdır?
Tenfiz için evet — m. 54, kararı veren devletle bir anlaşma, karşılıklı bir kanun hükmü ya da fiilî bir uygulama arar. Tanıma bu şartı taşımaz; m. 58 karşılıklılığı açıkça hariç tutar — bu yüzden özellikle yabancı boşanma kararlarında kullanılan tanıma, karşılıklılık olmasa da mümkündür.
MÖHUK'a göre yabancı bir kararın tenfizi ne kadar sürer?
MÖHUK, tenfiz usulü için neredeyse hiç sabit gün sayısı koymaz; zamanlamayı Türkiye'nin genel usul hukukuna bırakır (dava basit yargılama usulüne göre görülür, m. 55) ve maddi şartları m. 54'te, temyiz yolunu m. 57'de sabitler. Uygulamada MÖHUK'un yazılı olarak verdiği tek kesinlik, temyizin devam ettiği sürece yerine getirmeyi durdurduğudur.
Dayanak: Act on Private International Law and Procedural Law No. 5718
Bu konuda ne yapıyoruz: Tanıma Tenfiz Avukatı
