Boşanma türleri: anlaşmalı mı, çekişmeli mi?
Türk hukukunda her boşanma iki yoldan birinden ilerler. Hangi yolun size uyduğunu belirlemek; sürecin süresini, masrafını ve sizi ne kadar yıpratacağını doğrudan etkiler.
Anlaşmalı boşanma
Eşlerin her konuda uzlaştığı, hızlı ve daha az yıpratıcı yoldur. Anlaşmanın tüm ayrıntıları tek bir belgede — anlaşmalı boşanma protokolünde — yazılı hâle getirilir ve iki eş tarafından imzalanır. Hâkim, protokolün gerçekten özgür iradeye dayanıp dayanmadığını ve özellikle çocukların ile ekonomik olarak güçsüz eşin menfaatini koruyup korumadığını denetler. Burada önemli bir nokta vardır: TMK m. 166/3 gereği hâkim, kararı verdiği duruşmada tarafları bizzat dinlemek zorundadır; yalnızca vekâletname ile temsil bu şartı karşılamaz. Protokol eksiksiz ve adil olduğunda, anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanır.
Çekişmeli boşanma
Eşler boşanmanın kendisinde, çocuklarda, parada ya da kusurda anlaşamıyorsa dava çekişmeli ilerler. Davacı bir boşanma sebebini ispatlamak zorundadır; mahkeme tanıkları dinler, delilleri değerlendirir, gerekirse bilirkişi raporu alır ve her uyuşmazlık konusunu ayrı ayrı karara bağlar. Çekişmeli dosyalar daha ağırdır: birden çok duruşma, tanık beyanları, mal varlığı ve gelir üzerine bilirkişi incelemeleri ve çoğu zaman istinaf aşaması. Kesin ve icra edilebilir sonuca kadar bir buçuk ila üç yıllık bir süreyi göze almak gerekir.
Karşılaştırma
| Özellik | Anlaşmalı | Çekişmeli |
|---|---|---|
| Ne zaman mümkün | Evlilik ≥ 1 yıl + tam anlaşma (TMK 166/3) | Bir sebep varsa ve eşler anlaşamıyorsa her zaman |
| Kusur ispatı gerekir mi? | Hayır — imzalı protokol delildir | Evet — davacı bir sebep ispatlar (TMK 161–166) |
| Duruşma | Çoğu zaman tek; eşler bizzat dinlenir | Birden çok; tanık ve bilirkişi |
| Tahmini süre | Birkaç ay | 1,5–3 yıl (istinafla daha uzun) |
| Masraf düzeyi | Daha düşük | Daha yüksek |
Sizinle birlikte nasıl karar veriyoruz
Tercih çoğu zaman kesin değildir. Çekişmeli başlayan bir dava, sular durulup rakamlar masaya konduğunda anlaşmalı protokole dönüştürülebilir ve bu da aylarca süre ile ciddi masraf tasarrufu sağlar. Görüşmemizde, somut durumunuza hangi yolun uyduğunu açık yüreklilikle değerlendiriyoruz. Sürecin tüm aşamalarında durumunuzu bize anlatabilirsiniz.
Boşanma sebepleri: hangi gerekçeyle dava açılır?
Türk hukukunda boşanma, yalnızca bir eşin istemesiyle gerçekleşmez; bir boşanma sebebinin bulunması gerekir. TMK, bir genel sebep ile birkaç özel sebep öngörür. Dayandığınız sebep; nafakayı, tazminatı ve mahkemenin kusura bakışını etkileyebileceği için bu tercih sadece şekli değil, stratejiktir.
Genel sebep: evlilik birliğinin temelinden sarsılması
Boşanmaların büyük çoğunluğu — ve tüm anlaşmalı boşanmalar — evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle, TMK m. 166 uyarınca yürür. Ölçüt, ortak hayatın eşlerden devam etmeleri beklenemeyecek ölçüde sarsılmış olmasıdır. Anlaşmalı davada imzalı protokol, birliğin sarsıldığının güçlü delili kabul edilir.
Özel (kusura dayalı) sebepler
TMK, çoğu bir eşin kusuruna dayanan özel sebepleri de sayar:
- Zina — TMK m. 161.
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış — TMK m. 162; şiddet ve ağır eziyeti kapsar.
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme — TMK m. 163; bu yüzden birlikte yaşamanın artık beklenemeyeceği hâller.
- Terk — TMK m. 164: haklı bir sebep olmadan ortak konutu terk ve usulüne uygun ihtardan sonra dönmeme.
- Akıl hastalığı — TMK m. 165; resmî sağlık kurulu raporuyla saptanmış, birliği çekilmez kılan hastalık.
Sebep neden önemli?
Kusura dayalı bir sebebin ispatı; yoksulluk nafakası ve maddi-manevi tazminat taleplerini güçlendirebilir, çünkü hukuk eşlerin kusur durumuna bakar. Tersine, daha ağır kusurlu eş sizseniz, bu durum kendi nafaka talebinizi azaltabilir veya engelleyebilir. İlk görüşmede, somut olayınıza en uygun sebebi, bunu destekleyen delilleri ve kusur üzerinden ilerlemenin ek çatışma ve süreye değip değmediğini birlikte değerlendiriyoruz.
Velayet ve çocuğun üstün yararı
Çocuğu olan eşler için bu konu her şeyden önce gelir. Türk mahkemeleri velayeti tek bir üstün ölçüte göre belirler ve para meselesi bu ölçütün gerisindedir.
Temel ölçüt
Çocuğa ilişkin her kararda mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır. Velayet kural olarak ana ya da babadan birine verilir; diğer ebeveyn ise kişisel ilişki (görüşme) hakkını korur. Mahkeme; çocuğun yaşını ve ihtiyaçlarını, her ebeveynin sunabileceği istikrar ve bakımı, çocuğun her ebeveynle bağını ve — çocuk idrak çağındaysa — çocuğun kendi görüşünü değerlendirir. Bu süreçte mahkeme çoğu zaman pedagog, psikolog ve sosyal hizmet uzmanından oluşan uzman görüşüne başvurur.
Velayet ve görüşme nasıl düzenlenir?
Velayetin bir ebeveynde olması, diğer ebeveyne düzenli kişisel ilişki tanınması yaygın uygulamadır. Görüşme takvimi; hafta içi, hafta sonu, dinî ve resmî bayramlar ile yaz tatilini kapsayacak şekilde ayrıntılı düzenlenebilir. Velayet sonsuza dek sabit değildir: koşullar esaslı biçimde değişirse (örneğin çocuğun ihtiyaçlarının değişmesi veya ebeveynin durumunun bozulması), ebeveynlerden biri velayetin değiştirilmesini mahkemeden isteyebilir.
Nafaka türleri: tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası
Türk hukukunda birkaç farklı nafaka türü vardır ve bunları birbirine karıştırmak sık yapılan, masraflı bir hatadır. Her birinin amacı, süresi ve şartı farklıdır.
Bir bakışta nafaka türleri
| Tür | Amaç | Kusura bağlı mı? | Süre |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava sürerken eş ve/veya çocuğun geçimi | Hayır | Davanın başından kararın kesinleşmesine kadar |
| İştirak nafakası | Velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğa katkısı | Hayır | Kural olarak erginliğe kadar; eğitim sürerse uzayabilir |
| Yoksulluk nafakası | Boşanmayla yoksulluğa düşecek eşe destek | Evet — talep eden daha ağır kusurlu olmamalı | Aşağıdaki reform notuna bakınız |
Tedbir nafakası
Dava sürerken hâkim, eş ve/veya çocuklar için geçici nafakaya hükmedebilir (TMK m. 169); böylece uzun sürebilecek bir yargılamada kimse desteksiz kalmaz. Davanın başından itibaren işler; nihai karar verildiğinde yerini iştirak ve yoksulluk nafakasına bırakır.
İştirak nafakası
Velayet kendisinde olmayan ebeveynin, çocuğun yetiştirilmesine katkısıdır (TMK m. 182, 327 vd.). Ödeyenin mali gücü ve çocuğun ihtiyaçları oranında belirlenir ve — çok önemli bir noktadır — boşanmadaki kusurdan bağımsızdır. Kusurlu ebeveyn de öder; daha yüksek gelirli olan, kusursuz ebeveyn de katkı sunar. İhtiyaç veya gelir değiştikçe artırılması ya da azaltılması istenebilir.
Yoksulluk nafakası
Bu, eşler arası bir nafakadır (TMK m. 175). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş yararına, bu eş diğerinden daha ağır kusurlu olmamak kaydıyla hükmedilebilir. Hâkim miktarı; tarafların gelirlerine, ihtiyaçlarına ve durumlarına göre takdir eder — katı bir formül yoktur. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya fiilen evliymiş gibi yaşaması gibi hâllerde sona erer.
Mal paylaşımı, mal rejimi ve katılma alacağı
Birçok eş için boşanmanın en çekişmeli bölümü mal paylaşımıdır — özellikle ev, araç ya da iş yeri tek eşin adına kayıtlıysa. Türk hukuku bu konuya mal rejimleri üzerinden yaklaşır.
Yasal mal rejimi: edinilmiş mallara katılma
Rejim, malları iki kümeye ayırır:
- Kişisel mal — kabaca eşin evlenmeden önce sahip olduğu mallar, evlilik içinde kendisine miras kalan veya bağışlanan değerler ve yalnızca kişisel kullanımındaki eşyalar. Bunlar sahibinde kalır.
- Edinilmiş mal — kabaca evlilik sırasında emekle kazanılan ve biriktirilen değerler: maaş ve çalışmanın getirileri ile kural olarak bunlarla alınanlar. Paylaşıma konu olan küme budur.
Boşanmada her eş, kural olarak diğerinin edinilmiş mallarının değeri üzerinde — kanunun öngördüğü ekleme ve denkleştirmelerden sonra — bir katılma alacağına hak kazanır. Uygulamada bu, evlilik boyunca biriken servetin değerinin kural olarak paylaşılması demektir — mal tek eşin adına kayıtlı olsa bile. Bir eşin diğerinin malının edinilmesine katkıda bulunması hâlinde ayrıca değer artış payı talebi de gündeme gelebilir (TMK m. 227).
Mal rejimi sözleşmesi
Eşler, evlenmeden önce ya da evlilik sırasında noterde yapacakları bir sözleşmeyle başka bir rejimi — örneğin mal ayrılığı ya da paylaşmalı mal ayrılığını — seçebilir. Bir mal rejimi sözleşmeniz varsa ya da düşünüyorsanız, geçerliliğini ve kapsamını birlikte inceleriz.
Maddi ve manevi tazminat (TMK 174)
Tazminat, nafakadan ayrı bir kavramdır ve ikisini karıştırmak hak kaybına yol açar. Nafaka süregelen bir destektir; TMK m. 174 tazminatı ise kusura bağlı, bir defaya mahsus bir ödemedir.
İki tür tazminat
- Maddi tazminat (TMK m. 174/1) — mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen, kusursuz ya da daha az kusurlu eş yararına.
- Manevi tazminat (TMK m. 174/2) — diğer eşin kişilik haklarına saldıran davranışı yüzünden çekilen üzüntü ve manevi zarara karşılık para alacağı.
Tazminat ve nafaka aynı kusur değerlendirmesinden beslendiği için, dayandığınız sebep ve sunduğunuz deliller mali sonucu değiştirebilir. Kusur üzerinden ilerleyip ilerlememeye karar vermeden önce dosyanız için gerçekçi bir aralığı sizinle paylaşıyoruz.
Ailenin korunması ve şiddet: 6284 sayılı Kanun
Siz veya çocuklarınız risk altındaysa, korunmak için boşanma davasının açılmasını beklemeniz gerekmez. Boşanma davasının yanında işleyen, hızlı bir koruma yolu vardır.
6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler için açık bir boşanma davası şart değildir. Acil hâllerde koruma talebini sunup boşanma davasını paralel yürütebiliriz.
Görevli ve yetkili mahkeme: nerede dava açılır?
Boşanma davalarında doğru mahkemeyi seçmek, sürecin sorunsuz ilerlemesi için baştan halledilmesi gereken bir konudur.
Görevli mahkeme
Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara, aile mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi bakar.
Yetkili mahkeme
İstanbul gibi birden çok adliyesi olan büyük illerde hangi adliyenin yetkili olduğu da önem taşır. Dosyanın doğru görevli ve yetkili mahkemede açılması, yetki/görev itirazıyla aylar kaybetmenizi önler.
Yurt dışındaki boşanmanın Türkiye'de tanınması (tanıma-tenfiz)
Yurt dışında alınan bir boşanma kararı Türkiye'de kendiliğinden geçerli olmaz. Karar usulüne uygun tanınana kadar nüfus kütüğünde hâlâ evli görünebilir; bu da Türkiye'de yeniden evlenmenizi engelleyebilir, miras ve mal işlerini zorlaştırabilir. Bu, yurt dışında yaşamış ya da yabancı eşle evlenmiş kişilerin sık karşılaştığı bir durumdur.
Tanıma ile tenfiz farkı
| Tanıma | Tenfiz | |
|---|---|---|
| Ne işe yarar | Yabancı boşanma kararını Türkiye'de hüküm ifade eder kılar | Kararın infazı gereken kısımlarının (nafaka, tazminat, yargılama gideri) Türkiye'de icrasını sağlar |
| Ne zaman gerekir | Nüfus kaydını güncelleyip yeniden evlenebilmek için — çoğu kişiye yeten budur | Yabancı mahkemenin hükmettiği bir alacağı fiilen tahsil veya icra ettirmeniz gerektiğinde |
Mahkemenin denetlediği koşullar
Bir Türk mahkemesinin yabancı boşanma kararını tanıması için karar kural olarak kesinleşmiş olmalı, kararı veren mahkeme yetkili olmalı, karar Türk kamu düzenine ve davalının savunma hakkına açıkça aykırı olmamalıdır (MÖHUK 5718). Mahkeme boşanmayı yeniden yargılamaz; yalnızca bu giriş koşullarını denetler.
Nüfus müdürlüğü yoluyla kolaylaştırılmış yol
Bu yol açık olduğunda daha hızlı ve daha ekonomiktir; örneğin eşlerden biri başvuruya yanaşmıyorsa dava yolu işler.
Boşanma süresi, masrafı ve süreçte sizi neler bekliyor?
Müvekkillerimizin en çok merak ettiği iki konu süre ve masraftır. İşte dürüst, yol gösterici bir tablo; her dosya farklıdır ve rakamlarınızı başlamadan önce yazılı olarak teyit ederiz.
Süre (tahmini)
- Anlaşmalı boşanma: protokol eksiksiz ve taraflar uyumluysa çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanır; kararın kesinleşmesiyle birlikte birkaç ay içinde nüfusa işlenir.
- Çekişmeli boşanma: kesin sonuca kadar genellikle 1,5–3 yıl; istinaf ve gerekirse temyiz aşamasıyla daha uzun.
- Yabancı kararın tanınması (tanıma-tenfiz): dosya temizse genellikle birkaç ay; uygun hâllerde nüfus yolu daha hızlıdır.
Masraf (tahmini)
Toplam masrafınız genelde üç kalemden oluşur:
| Masraf kalemi | Kapsamı |
|---|---|
| Avukatlık ücreti | Belirli bir iş için (anlaşmalı boşanma, tanıma davası veya çekişmeli temsil) baştan kararlaştırılan, şeffaf ücret. İlgili baronun asgari ücret tarifesi alt sınırdır. |
| Mahkeme ve resmî giderler | Harç, bilirkişi ve tebligat giderleri; uyuşmazlığın karmaşıklığına ve değerine göre değişir. |
| Vekâletname, tercüme ve noter | Vekâletname ve — yabancı belge varsa — apostil ve yeminli tercüme giderleri. |
Çekişmeli dosyalar daha fazla duruşma, delil ve bilirkişi çalışması içerdiği için anlaşmalı dosyalardan daha pahalıdır. Dosyayı adil biçimde uzlaşmaya taşıyabildiğimizde bu, hem zamandan hem masraftan tasarruf sağlar.
Boşanmada sık yapılan hatalar ve bunlardan korunma yolları
Boşanma dosyalarında aynı, önlenebilir hatalar tekrar tekrar karşımıza çıkar. Bunları bilmek korunmanın yarısıdır.
- Aceleyle adaletsiz bir protokol imzalamak. «Bir an önce bitsin» diye imzalanan, velayet, nafaka veya mal paylaşımı açısından dengesiz bir protokol, mahkemece onaylandıktan sonra geri döndürmesi çok zordur. Velayet, nafaka ve mal paylaşımına ilişkin her maddeyi imzadan önce inceleriz.
- Nafaka türlerini ve TMK 174 tazminatını karıştırmak. İştirak, yoksulluk ve tedbir nafakası ile tazminatı ayırmadan «nafaka» üzerinde anlaşmak hak kaybına yol açar. Talepleri ve protokolü tek tek, doğru kalemlerle yazarız.
- Mal rejimini göz ardı etmek. «Tapu onun üzerine, alamam» sanmak ya da tam tersine beklenmedik bir katılma alacağıyla karşılaşmak. Önce hangi rejimin geçerli olduğunu teyit ederiz.
- Delil eksikliği. Tanık, mesaj kayıtları, ekonomik ve sosyal durum araştırması gibi delillerin zamanında ve usulüne uygun toplanmaması dosyayı zayıflatır. Delil planını baştan kurarız.
- Çocukla ilgili tek taraflı hamleler. Velayet henüz belirlenmemişken çocuğu diğer ebeveynden tamamen koparmak ya da kişisel ilişkiyi keyfî engellemek, sonradan aleyhinize değerlendirilebilir. Adım atmadan önce danışın.
- Yurt dışı kararını tanıtmadan yeniden evlenmeye çalışmak. Yabancı boşanma tanınmadan nüfusta hâlâ evli görünebilirsiniz. Kararı usulüne uygun tanıtırız.
- Süreleri kaçırmak. Özellikle zinada hak düşürücü süreler ve nafaka/tazminatta zamanaşımı gözden kaçabilir. Süreleri baştan takip ederiz.
Lexin Legal boşanma sürecinizi nasıl yürütüyor?
Lexin Legal, İstanbul Kağıthane merkezli, Türkiye genelinde hizmet veren tam hizmet bir hukuk bürosudur ve aile hukuku temel çalışma alanlarımızdan biridir. Bizimle çalışmak pratikte şöyledir.
Şeffaf ücret
Ücretli işe başlamadan önce, belirli bir kapsam için şeffaf bir ücret kararlaştırırız; böylece hukuki masrafınızı baştan bilirsiniz. İş gerçekten biçim değiştirirse, yeni masraf doğmadan önce sizinle konuşuruz.
Vekâletle yürütebileceğiniz ve yürütemeyeceğiniz işler
Usulüne uygun bir vekâletname ile sizi temsil edip işlerin çoğunu siz hazır bulunmadan ilerletebiliriz; bu, çekişmeli davalar ve tanıma-tenfiz dosyaları için, özellikle yurt dışında yaşayanlar bakımından önemli bir kolaylıktır.
Bağlantılı sorunlar için tek büro
Aile içi bir uyuşmazlık çoğu zaman tek başına kalmaz. Miras, gayrimenkul ve tazminat ekiplerimizle koordineli çalışırız — çünkü bir boşanma; miras, mal varlığı ve aile içi tazminat sonuçlarını aynı anda değiştirebilir.
Boşanma sürecini nasıl yürütüyoruz
İlk görüşme ve durum değerlendirmesi
Evliliğinizi, çocukların durumunu, mal varlığını ve varsa yabancı belgeleri inceleriz; seçeneklerinizi sade bir dille anlatır ve işe başlamadan önce şeffaf bir ücret üzerinde anlaşırız.
Strateji ve mahkeme tespiti
Anlaşmalı protokol, çekişmeli dava ya da yabancı kararın tanınması yollarından hangisinin uygun olduğunu belirler; görevli ve yetkili mahkemeyi saptarız.
Belge hazırlığı ve dava açılışı
Dava dilekçesini ya da anlaşmalı boşanma protokolünü hazırlar, delilleri toplar, vekâletname ve gerekiyorsa yeminli tercüme-apostil işlemlerini yürütür ve dosyayı görevli Aile Mahkemesi'nde açarız.
Müzakere ve duruşmalar
Her duruşmada sizi temsil eder, lehinize olduğunda adil bir uzlaşmayı müzakere eder; dosya gerçekten çekişmeliyse delil ve tanıklarınızı mahkemeye sunarız.
Karar ve kesinleşme
Mahkeme karar verdikten sonra hükmü kesinleştirir, nüfus kaydını güncelletir ve gerektiğinde nafaka veya mal paylaşımı kararlarının icrasını takip ederiz.
İstinaf ve temyiz
Sonuç hukuka veya maddi olaya aykırıysa istinaf ve uygun hâllerde temyiz yolunu değerlendirir ve yürütürüz.
Boşanma davası hakkında sık sorulan sorular
İstanbul'da boşanma davası nasıl açılır?
Boşanma davası, görevli ve yetkili Aile Mahkemesi'ne sunulan bir dava dilekçesiyle açılır. Anlaşmalı boşanmada dilekçeye, her iki eşin imzaladığı boşanma protokolü eklenir. Çekişmeli boşanmada ise dilekçede dayanılan boşanma sebebi ve deliller (tanık, belge, kayıtlar) gösterilir. TMK m. 168 uyarınca yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Eşler boşanmanın tüm sonuçlarında (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) anlaşmış ve protokol eksiksizse, anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanır. Kararın gerekçeli yazılması, taraflara tebliği ve kesinleşmesiyle birlikte sürecin tamamı genellikle birkaç ay içinde tamamlanır. Süreler mahkemenin iş yüküne göre değişebilir.
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?
Çekişmeli boşanma, tarafların boşanmada, kusurda, çocuklarda veya parada anlaşamadığı davadır. Birden çok duruşma, tanık dinlenmesi ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi içerdiği için kesin sonuca kadar genellikle 1,5–3 yıl sürer; istinaf ve temyiz aşamasıyla bu süre uzayabilir. Bu aralık yol göstericidir ve dosyanın içeriğine göre değişir.
Anlaşmalı boşanma için ne gerekir?
TMK m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin hem boşanma hem de boşanmanın tüm sonuçları (velayet, iştirak ve yoksulluk nafakası, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde anlaşmış olması gerekir. Anlaşma yazılı bir protokole bağlanır ve hâkim, kararı verdiği duruşmada tarafları bizzat dinler.
Boşanma avukatı ücreti ne kadar?
Avukatlık ücreti, belirli bir iş için (anlaşmalı boşanma, çekişmeli temsil veya tanıma-tenfiz) baştan kararlaştırılan şeffaf bir ücrettir; ilgili baronun avukatlık asgari ücret tarifesi alt sınırı oluşturur. Toplam masrafınız ayrıca mahkeme harç ve giderlerini, bilirkişi ve tebligat masraflarını, varsa yabancı belgeler için tercüme-apostil giderlerini içerir. Çekişmeli dosyalar daha fazla duruşma ve delil çalışması nedeniyle anlaşmalı dosyalardan daha yüksek maliyetlidir. Rakamlarınızı işe başlamadan önce yazılı olarak teyit ederiz.
Velayet hangi eşe verilir?
Mahkeme velayeti çocuğun üstün yararına göre belirler; her ebeveynin sunabileceği istikrar ve bakımı, çocuğun yaşını ve her ebeveynle bağını, idrak çağındaysa çocuğun kendi görüşünü değerlendirir. Bu süreçte çoğu zaman pedagog ve sosyal hizmet uzmanından görüş alınır. Velayet kendisinde olmayan ebeveyn kişisel ilişki (görüşme) hakkını korur; koşullar esaslı biçimde değişirse velayet sonradan yeniden düzenlenebilir.
Nafaka çeşitleri nelerdir, hangisi kusura bağlıdır?
Türk hukukunda başlıca üç tür nafaka vardır. Tedbir nafakası, dava sürerken eş ve/veya çocuğun geçimi için verilir ve kusura bağlı değildir. İştirak nafakası, velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğa katkısıdır ve boşanmadaki kusurdan bağımsızdır. Yoksulluk nafakası ise boşanmayla yoksulluğa düşecek eş yararına, bu eşin diğerinden daha ağır kusurlu olmaması şartıyla hükmedilir; yani kusura bağlıdır.
Yoksulluk nafakası ömür boyu mu ödenir?
Yoksulluk nafakası TMK m. 175'e dayanır ve tarafların geliri, ihtiyaçları ile kusur durumuna göre hâkim takdiriyle belirlenir; nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya fiilen evliymiş gibi yaşaması gibi hâllerde sona erer. Nafakanın süresiz bağlanması konusu uzun süredir tartışılan ve yasal değişiklik beklenen bir alandır; bu nedenle güncel mevzuat ve uygulama dosyanız özelinde teyit edilmelidir. İştirak nafakası, çocuğun ihtiyaçlarına bağlı ayrı bir nafaka olup bu tartışmadan etkilenmez.
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
İştirak nafakası, velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkısıdır. Kural olarak çocuğun ergin olmasına (18 yaş) kadar ödenir; çocuğun eğitimi ergin olduktan sonra da sürüyorsa, çocuğun talebiyle eğitim hayatı boyunca devam edebilir. Tarafların gelir ve ihtiyaçları değiştikçe artırılması veya azaltılması istenebilir.
Mal paylaşımı nasıl yapılır, ev kimde kalır?
1 Ocak 2002'den itibaren kurulan ve noterde başka bir sözleşme yapılmamış evliliklerde yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m. 202, 218 vd.). Bu rejimde her eşin kişisel malı kendisinde kalır; evlilik içinde emekle edinilen mallar ise kural olarak değer üzerinden paylaşılır. Bu nedenle bir ev tek eşin adına kayıtlı olsa bile, evlilik içinde edinilmişse diğer eş katılma alacağı isteyebilir. Mülkiyetin kime geçeceği ayrı bir konudur ve dosyanın somut koşullarına bağlıdır.
Katılma alacağı nedir?
Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejiminde, mal rejimi sona erdiğinde her eşin diğerinin edinilmiş mallarının yarısı değeri üzerinde sahip olduğu kişisel bir alacak hakkıdır (TMK m. 231, 236). Eşin diğerinin malının edinilmesine katkısı varsa ayrıca değer artış payı (TMK m. 227) da gündeme gelir. Bu alacaklar mal rejiminin tasfiyesi davasında, çoğu zaman boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dosyada ileri sürülür.
Boşanma davasında hangi sebepler ileri sürülebilir?
Boşanmaların çoğu ve tüm anlaşmalı boşanmalar, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine (TMK m. 166) dayanır. TMK ayrıca özel sebepleri de sayar: zina (m. 161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164) ve akıl hastalığı (m. 165). Zinada dava hakkı, öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Seçilen sebep nafaka ve tazminatı etkileyebilir.
Şiddet gören eş nasıl korunur?
6284 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi -gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amir veya kolluk- uzaklaştırma, yaklaşma ve iletişim yasağı gibi koruyucu ve önleyici tedbirlere hükmedebilir; bu tedbirler çoğu zaman saatler içinde ve karşı tarafın yokluğunda verilir. Bu korumadan yararlanmak için açık bir boşanma davası şart değildir. Hayati tehlike anında önce polis (155) veya 112 aranmalıdır.
Boşanma davası açmadan tedbir nafakası alınabilir mi?
Evet. Eşlerden biri, dava açmadan önce de TMK m. 197 kapsamında birliğin korunması için tedbir isteyebilir; boşanma davası açıldıktan sonra ise hâkim TMK m. 169 uyarınca eş ve çocuklar için tedbir nafakasına resen veya talep üzerine hükmedebilir. Tedbir nafakası kusura bağlı değildir ve dava süresince geçimi güvence altına alır.
Yurt dışında aldığım boşanma kararı Türkiye'de geçerli mi?
Hayır, kendiliğinden geçerli olmaz. Yabancı boşanma kararı, MÖHUK uyarınca açılacak bir tanıma-tenfiz davasıyla ya da uygun hâllerde 5490 sayılı Kanun m. 27/A kapsamında nüfus müdürlüğü üzerinden -eski eşlerin birlikte başvurusu ve kararın kesinleşmiş olması şartıyla- tanınmalıdır. Tanınana kadar nüfus kütüğünde evli görünebilir ve Türkiye'de yeniden evlenemezsiniz.
Eşim boşanmak istemiyorsa yine de boşanabilir miyim?
Evet. Eşinizin rıza göstermemesi boşanmaya engel değildir; bu durumda dava çekişmeli olarak yürür. Davacı olarak bir boşanma sebebini (örneğin evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya kusura dayalı özel bir sebep) delillerle ispatlamanız gerekir. Mahkeme sebebin varlığına ve kusur durumuna ikna olursa, karşı tarafın itirazına rağmen boşanmaya karar verebilir.
Boşanmada çocuk kendi görüşünü mahkemeye bildirebilir mi?
Evet. Mahkeme velayet ve kişisel ilişkiyi belirlerken çocuğun üstün yararını esas alır ve çocuk idrak (ayırt etme) çağındaysa görüşünü dinler. Çocuğun görüşü tek başına belirleyici olmasa da, yaşı ve olgunluğuyla orantılı biçimde dikkate alınır. Bu süreçte mahkeme çoğu zaman pedagog veya sosyal hizmet uzmanı görüşüne başvurur.
Boşandıktan sonra hangi soyadını kullanırım?
TMK m. 173 uyarınca, kocasının soyadını almış kadın boşanmayla birlikte kural olarak evlenmeden önceki soyadına döner. Belirli koşullarda mahkeme, kadının kullanmakta menfaati bulunması ve bunun eski eşe zarar vermemesi hâlinde eski soyadını kullanmaya devam etmesine izin verebilir. Bu hususu protokolde veya dilekçede ele alır, nüfus kaydının düzgün güncellenmesini sağlarız.
Çekişmeli boşanma sonradan anlaşmalıya dönebilir mi?
Evet ve uygulamada sıkça olur. Çekişmeli başlayan bir dava, uyuşmazlık konuları ve rakamlar netleştiğinde imzalı bir protokole dönüştürülebilir; bu da önemli ölçüde zaman ve masraf tasarrufu sağlar. Adil bir uzlaşmanın mümkün hâle geldiği anı aktif olarak değerlendiririz.
