İstanbul'da Ceza Avukatı: Soruşturmadan Kovuşturmaya Savunma

Bu sayfa kimin için

Bu sayfa, hukukçular için değil; Türkiye'de bir ceza soruşturmasının ya da davasının içinde kendini bulan kişiler ve şirketler için yazıldı. Olağan hayatın akışı içindeyken bir telefon, bir tebligat ya da kapıda bir kolluk görevlisiyle birlikte her şey aniden değişebilir. Şunlardan biri olabilirsiniz:

• Kendisi, bir yakını ya da bir çalışanı gözaltına alınan ve acilen ceza avukatına ihtiyaç duyan biri;
• Karakoldan, jandarmadan ya da Cumhuriyet Başsavcılığından ifadeye davet (davetiye veya çağrı kâğıdı) alan biri;
• Hakkında şikâyet veya soruşturma başlatıldığını öğrenen biri;
• Bir suçun mağduru olarak şikâyetçi olmak ve dosyayı katılan (müdahil) sıfatıyla takip etmek isteyen biri;
• Adli kontrol altına alınan ya da tutuklanan ve yargılama boyunca savunmaya ihtiyaç duyan biri.

Ceza hukukunun yasal çerçevesi: TCK ve CMK

Bir ceza dosyasında iki temel kanun belirleyicidir ve hangisinin neyi düzenlediğini bilmek işe yarar.

Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı TCK) — neyin suç olduğu

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, suçları ve cezalarını tanımlar: dolandırıcılık, yaralama, tehdit, hakaret, uyuşturucu suçları, resmî veya özel belgede sahtecilik, cinsel suçlar, kasten öldürme gibi. Aynı zamanda sanığı koruyan genel ilkeleri de içerir: kanunilik ilkesi (kanunsuz suç ve ceza olmaz), çoğu suç için aranan kast (suç işleme iradesi), teşebbüs, iştirak, meşru savunma ve zorunluluk hâline ilişkin kurallar.

Ceza Muhakemesi Kanunu (5271 sayılı CMK) — sürecin nasıl işlediği

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ise işleyişi düzenler: kolluğun ve savcının nasıl soruşturma yürüttüğü, gözaltındaki haklarınız, hâkimin ne zaman tutuklamaya veya salıvermeye karar verebileceği, delillerin nasıl toplandığı, yargılamanın ve kanun yollarının nasıl ilerlediği. Bir sanığın dayandığı korumaların büyük kısmı burada yer alır.

Bir ceza dosyası, maddi gerçek kadar usul üzerinden de kazanılır ya da kaybedilir. CMK, ancak doğru anda ileri sürüldüğünde işe yarayan haklarla doludur.

Gözaltında haklarınız (gözaltı ve yakalama)

Gözaltı, kişilerin en savunmasız olduğu ve çoğu zaman en çok mevzi kaybettiği andır. CMK ve Anayasa uyarınca, mahkemeye çıkarıldığınızda değil, yakalandığınız andan itibaren tanımlı bir haklar bütününe sahipsiniz.

Haklarınız özetle

• Gözaltının ilk anından itibaren bir müdafi (avukat) ve esasa ilişkin hiçbir şey söylemeden önce avukatınızla özel görüşme;
• Türkçe bilmiyorsanız her aşamada ücretsiz tercüman;
• İsnat edilen suç hakkında susma hakkı — yalnızca kimlik bilgilerinizi doğru vermek zorundasınız;
• Bir yakınınızın yakalandığınızdan gecikmeksizin haberdar edilmesi;
• Gözaltının başında ve sonunda doktor muayenesi (hekim raporu).

Müdafi (avukat) hakkı — ilk andan itibaren

Gözaltının en başından itibaren bir müdafiniz bulunması ve ifadeden önce onunla baş başa görüşmeniz hakkınızdır. Bir avukat tutamayacak durumdaysanız, talebiniz üzerine baro tarafından ücretsiz bir müdafi (CMK avukatı) görevlendirilir.

Doktor muayenesi ve bildirim

Bir yakınınız, gözaltına alındığınızdan gecikmeksizin haberdar edilir. Gözaltının başında ve sonunda doktor muayenesinden geçme hakkınız vardır; bu hem sağlığınızı korur hem de durumunuza ilişkin bağımsız bir kayıt oluşturur. Muayeneyi her zaman kabul edin ve varsa yaralanmanızı veya sağlık ihtiyacınızı mutlaka belirtin.

İfade ve susma hakkı

İfade — kolluk veya savcı tarafından alındığında ifade, hâkim tarafından alındığında sorgu denir — soruşturmanın ağırlık merkezidir. Yazılı tutanağa geçirilir (çoğu zaman görüntü kaydı da alınır) ve dosyayla birlikte yargılamanın sonuna kadar gider.

Avukat olmadan, aceleci bir tercümanla, korku ve yorgunluk içinde verilen bir ifade, tam da iddia makamının umduğu belgedir.

İfade ve sorgu sırasında ne olur

Sorgulamadan önce yetkili; isnat edilen suçu, müdafi yardımından yararlanma hakkını, susma hakkını ve lehinize olan delillerin toplanmasını isteyebileceğinizi size bildirmek zorundadır (CMK m.147). Müdafiniz tüm süreçte hazır bulunabilir. Sorular baskı içeremez ve itiraf karşılığında çıkar vaadi yasaktır.

Avukatınız dosyayı görmeden neden konuşmamalısınız

• Aleyhinize hangi delillerin bulunduğunu çoğu zaman henüz bilmezsiniz; bu yüzden neyin güvenli olduğunu değerlendiremezsiniz.
• İyi niyetli ama özensiz bir açıklama, sonradan ortaya çıkan delillerin çelişir göründüğü bir anlatıma sizi kilitleyebilir.
• Stresli bir ortamda yapılan çeviri hataları söylediğinizin anlamını değiştirebilir.
• Bir ifade dosyaya girdikten sonra onu sonradan değiştirmek geri adım gibi görünür — ilk anlatım basit bir yanlış anlamadan ibaret olsa bile.

İfadeyi sonradan, kendi koşullarınızda verebilirsiniz

Başta susmak kapıyı kapatmaz. Avukatınız soruşturma dosyasını inceledikten sonra; belgelerle, tanıklarla ve net bir anlatımla desteklenmiş hazırlıklı ve düşünülmüş bir ifade, gerçekten lehinize işleyeceği bir noktada verilebilir.

Gözaltı süresi: sizi ne kadar tutabilirler

Gözaltı, süreye bağlı ve sıkı şekilde sınırlandırılmış bir tedbirdir. Süre, tek bir suç için mi yoksa toplu bir suç kapsamında mı yakalandığınıza göre değişir ve en yakın hâkime sevk için gereken makul yol süresi bu süreye dâhil edilmez.

Temel süreler

• Bireysel bir suçta gözaltı süresi kural olarak 24 saatle sınırlıdır; buna hâkime sevk için gereken ve sınırı belirli olan yol süresi eklenir.
• Toplu olarak işlenen suçlarda (birden fazla kişiyle birlikte işlenen suçlarda) gözaltı süresi, Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle aşamalı olarak uzatılabilir ve en çok 4 güne kadar çıkabilir.

Serbest kalmak "dosya kapandı" demek değildir

Gözaltından serbest bırakılmanız soruşturmanın bittiği anlamına gelmez. Savcı dosyayı oluşturmaya devam edebilir ve yine de iddianame düzenlemek isteyebilir. Serbest bırakılma adli kontrol gibi koşullara da bağlanabilir. Serbest kalmayı dosyanın sonu değil, savunmanızın başlangıcı olarak görün.

Tutuklama ile adli kontrol arasındaki fark

Soruşturma sırasında hâkim önüne çıkarıldığınızda hâkim, üç temel sonuç arasından seçim yapar: koşulsuz serbest bırakma, adli kontrol altında serbest bırakma ya da tutuklama. Türk hukukunda Anglo-Amerikan anlamda nakdi kefaletle serbest bırakma sistemi bulunmadığını bilmek önemlidir.

İki yolun karşılaştırması

Tutuklama kararına bir üst hâkimlik önünde itiraz edilebilir ve tutukluluğun devamı düzenli aralıklarla incelenmek zorundadır. Dosya geliştikçe, tutuklama nedenleri zayıfladığında tahliye veya adli kontrol koşullarının hafifletilmesi için talepte bulunuruz.

Soruşturmadan hükme: ceza yargılaması süreci

Bir ceza dosyası belirli aşamalardan geçer. Dosyanızın hangi aşamada olduğunu bilmek, neyin mümkün olduğunu ve sırada ne olduğunu gösterir.

1. Soruşturma

Bir Cumhuriyet savcısı tarafından, kolluk veya jandarma delil toplayarak yürütülür ve büyük ölçüde gizlidir. İki şekilde sonuçlanır: deliller yetersizse kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK, halk arasında "takipsizlik") ya da yeterli şüphe varsa bir iddianame.

2. İddianame ve kabulü

Savcı yeterli şüphe görürse; suçlamayı ve delilleri ortaya koyan bir iddianame düzenleyerek mahkemeye gönderir. Mahkeme iddianameyi kabul edip etmeyeceğine karar verir (CMK m.170 ve 174). Kabul, kovuşturmanın (yargılamanın) resmen başlamasıdır; iade ise dosyayı tekrar savcılığa gönderir.

3. Kovuşturma (yargılama)

Dava, suçun ağırlığına göre yetkili mahkemede görülür — sıradan suçlarda genellikle Asliye Ceza Mahkemesi, ağır suçlarda ise Ağır Ceza Mahkemesi. Duruşmalarda deliller değerlendirilir, tanık ve bilirkişiler dinlenir ve savunmanız yapılır. Mahkeme ardından hükmünü verir — beraat, mahkûmiyet ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gibi başka bir sonuç.

4. Kanun yolları — istinaf ve temyiz

Türk ceza yargılamasında kanun yolları iki aşamalıdır. Hangi yolun açık olduğu, verilen cezaya göre değişir.

Sık karşılaşılan suçlamalar

Bazı suçlar, müvekkillerimizin gündemine diğerlerinden çok daha sık gelir; bunlar genellikle ticari uyuşmazlıklardan, yanlış anlamalardan ya da öfke anından doğar. Aşağıdaki özetlerin hiçbiri somut dosyanıza ilişkin hukuki görüş değildir — yalnızca yön göstericidir.

Özet tablo

Dolandırıcılık

Dolandırıcılık, hileli davranışlarla birini aldatıp kendi ya da başkasının lehine haksız bir yarar sağlamaktır. Çoğu zaman bozulan ticari ilişkilerden, yatırım uyuşmazlıklarından ya da gayrimenkul işlemlerinden doğar; bir taraf sözleşmesel bir anlaşmazlığı cezai aldatma gibi yeniden çerçeveler. Önemli bir savunma ekseni, konunun gerçekte bir ticari uyuşmazlık olduğunu, suç olmadığını göstermektir.

Karşılıksız çek ve ticari suçlar

Karşılıksız çek, işletme sahipleri ve şirket yöneticileri için sık karşılaşılan bir sorundur; ancak rejim sanıldığından dardır.

Yaralama ve tehdit

Fiziksel kavgalar ve tehdit içeren mesajlar — komşu, kiracı veya çevrimiçi tartışmalardan — sıkça suçlamaya konu olur. Olayın bağlamı, haksız tahrik, meşru savunma ve tehdidin somut içeriği sonuca etki eder.

Uyuşturucu suçları

Türk hukuku uyuşturucu suçlarını ciddiye alır; ancak karşılaştığınız suçlama ve maruz kaldığınız risk tek bir ayrıma göre keskin biçimde değişir.

Hakaret, sahtecilik ve bilişim suçları

Belgede sahtecilik, hakaret (çevrimiçi dâhil) ve bilişim suçları da listeyi tamamlar. Bunların çoğu kasta ve bir belge ya da mesajın somut içeriğine dayanır. Kişisel verilere ilişkin boyut söz konusu olduğunda KVKK ve bilişim hukuku tarafıyla birlikte ele alırız.

Suç mağduru iseniz: şikâyet, suç duyurusu ve katılan (müdahil) olma

Ceza hukuku yalnızca sanıklar için değildir. Bir suçun mağduruysanız, sürece etkin biçimde katılma hakkınız vardır ve doğru yürütüldüğünde bu hak sonuca gerçek bir katkı sağlar.

Şikâyet ve suç duyurusu

Bazı suçlar yalnızca mağdurun şikâyeti üzerine soruşturulur (şikâyete bağlı suçlar) ve bu suçlarda kural olarak fiili ve failini öğrenmenizden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmanız gerekir. Re'sen soruşturulan suçlarda ise herkes durumu suç duyurusu ile Cumhuriyet Başsavcılığına bildirebilir. Şikâyetin doğru, somut ve delilleriyle birlikte yapılması, soruşturmanın akıbetini belirler.

Katılan (müdahil) sıfatı ve tazminat

Kovuşturma başladığında katılan (müdahil) sıfatıyla davaya katılabilir; vekiliniz aracılığıyla delil sunabilir, tanık dinletebilir ve kararlara karşı kanun yoluna başvurabilirsiniz. Ayrıca suçtan doğan zararınız için ceza davasından bağımsız olarak tazminat davası açma hakkınız saklıdır. KYOK (takipsizlik) kararına karşı ise süresi içinde Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz edilir.

Kolluğun ilk temasında ne yapmalısınız

Durdurulduğunuzda, gözaltına alındığınızda ya da ifadeye çağrıldığınızda, ilk saatteki davranışınız sonrasını biçimlendirir. Sade ve disiplinli olun.

Yapın

1. Sakin ve nazik olun. Direnç ya da saldırganlık başlı başına ayrı bir suça dönüşebilir ve hiçbir zaman yararınıza olmaz.
2. Gerçek kimlik bilgilerinizi verin — ad, T.C. kimlik/uyruk, adres — bunları vermek zorundasınız.
3. Hemen avukat (ve gerekiyorsa tercüman) isteyin.
4. Bir yakınınızın haberdar edilmesini isteyin.
5. Doktor muayenesini kabul edin ve varsa yaralanma veya rahatsızlığınızı belirtin.
6. Bekleyin. İsnadı tartışmadan önce avukatınızın size ulaşmasına izin verin.

Yapmayın

• Kendi dilinizde anlamadığınız hiçbir tutanağı — özellikle boş bir sayfayı — imzalamayın.
• Avukatınız gelmeden "her şeyi anlatarak" işin içinden çıkmaya çalışmayın.
• Yalan söylemeyin ya da bir hikâye uydurmayın; yanlış bir beyan, susmaktan çok daha kötüdür.
• Hiçbir görevliye, hiçbir koşulda para ya da menfaat teklif etmeyin — bu ayrı ve ağır bir suçtur.
• Dosyayı koğuş arkadaşlarıyla, telefonda ya da mesajla konuşmayın.

Örnek bir senaryo

Süreci somutlaştırmak için temsili bir senaryo. Yalnızca açıklayıcıdır ve herhangi bir dosyanın sonucuna ilişkin bir öngörü değildir.

Durum

Bir işletme sahibi, geciken bir proje yüzünden eski iş ortağıyla anlaşmazlığa düşer. Aylar sonra ortak, parayı hileyle aldığını ileri sürerek dolandırıcılık suçundan şikâyetçi olur. İşletme sahibi olaydan, kolluğun "ifade vermek üzere" gel demesiyle haberdar olur.

İyi yürütülen bir savunma neye benzer

1. İfadeden önce: Müvekkil, tek başına gitmek yerine bizi vekil tayin eder. Soruşturma dosyasına erişir, uyuşmazlığın sözleşmesel olduğunu tespit eder; gerçek bir ticari ilişkiyi gösteren sözleşmeleri, ödeme kayıtlarını ve yazışmaları toplarız.
2. İfade (savunma): Müvekkille birlikte hazır bulunuruz. Susma ya da doğaçlama yerine, müvekkil; meseleyi bir hukuk (ticaret) uyuşmazlığı olarak çerçeveleyen, belgelerle desteklenmiş hazırlıklı bir ifade verir.
3. Soruşturma sonucu: Gerçek bir sözleşme ilişkisini gösteren delilleri ekleyerek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesini talep eden bir dilekçe sunarız. Savcı, eylemin cezai aldatma mı yoksa salt bir sözleşmeye aykırılık mı olduğunu değerlendirir.
4. Dava açılırsa: İddianame düzenlenmiş olsaydı kovuşturmada savunmayı yürütür; paralel olarak müvekkilin karşı tarafa yönelik kendi hukuk ve icra yollarını işletirdik.

Çıkarılacak ders her dosyanın iyi biteceği değildir; tek başına gitmekle hazırlıklı gitmek arasındaki farkın çoğu zaman kapanan bir dosya ile bir iddianame arasındaki fark olduğudur.

Zamanaşımı: eski bir olay hâlâ takip edilebilir mi

Bir suçun ne kadar süre sonra dahi kovuşturulabileceği, o suça ilişkin dava zamanaşımı süresine bağlıdır.

Bir suçlamanın hâlâ takip edilebilir olup olmadığını ancak suçun türü ve somut olayın özellikleri incelenerek söylemek mümkündür. [Avukat, somut suç bakımından uygulanacak dava zamanaşımı süresini teyit etmelidir.] Şikâyete bağlı suçlarda ise ayrıca altı aylık şikâyet süresinin işlediğini unutmayın.

Lexin Legal davanızı nasıl savunur

Soruşturmadan istinaf-temyiz aşamasına kadar ceza sürecinin her aşamasında, tek bir irtibat kişisiyle ve sizi düzenli olarak bilgilendirerek çalışırız.

Neler yaparız

• Acil gözaltı müdahalesi — karakola/jandarmaya intikal, haklarınızın ileri sürülmesi ve ifade sırasında hazır bulunma.
• Soruşturma stratejisi — dosyaya erişim, lehe delillerin toplanması ve KYOK dâhil savcılığa dilekçelerin sunulması.
• Özgürlük aşaması savunması — tutuklama yerine tahliye ya da adli kontrol talebi ve tutuklama kararına itiraz.
• Kovuşturma savunması — Asliye Ceza ya da Ağır Ceza Mahkemesinde tam temsil; tanık, bilirkişi ve yazılı savunmalar.
• Kanun yolları — istinaf ve temyiz başvurularının süresinde hazırlanması ve takibi.
• Mağdur/katılan vekilliği — şikâyet, suç duyurusu ve davaya katılma; gerektiğinde tazminat tarafıyla koordinasyon.

Ücretlendirme

Çalışmaya başlamadan önce, dosyanın aşamasına göre kapsamı belirlenmiş şeffaf bir ücreti yazılı olarak kararlaştırırız. Neyin kapsam içinde, neyin dışında olduğunu bilirsiniz; sürpriz olmaz.

Ceza dosyanızı nasıl yürütüyoruz

Ceza avukatı ve ceza yargılaması — sıkça sorulan sorular