Sizin için ne anlama geliyor
Kast üzerine kuruludur: kişinin ne bildiği ve ne yapmak istediği; çevresinde ne olduğu değil. Aynı soruşturmaya dâhil iki kişinin çok farklı konumlarda olabilmesinin sebebi bu ilkedir.
En çok neyle karıştırılır
Ceza Muhakemesi Kanunu değildir. TCK neyin suç olduğunu ve cezasını söyler; gözaltı, ifade, tutuklama ve yargılamayı CMK düzenler.
Bu kelimeyle nerede karşılaşırsınız
İddianamedeki madde numaralarında ve bir suç adı taşıyan her davetiyede.
TCK'nın yapısı: önce genel kısım, sonra suçların kendisi
5237 sayılı Kanun 26 Eylül 2004'te kabul edildi, 12 Ekim 2004 tarihli ve 25611 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve kendi m. 344'üne göre 1 Haziran 2005'te yürürlüğe girdi — iki istisna dışında: m. 184 (imar kirliliğine neden olma) yayım tarihinde, m. 181/1 ve 182/1 (çevrenin kirletilmesi) yayım tarihinden iki yıl sonra yürürlüğe girdi. Madde numaraları 1'den 345'e kadar gider.
Kanun iki kitaptan oluşur. Birinci Kitap — Genel Hükümler (m. 1-75) her suça uygulanan kuralları taşır: temel ilkeler, tanımlar, kast ve taksir, ceza sorumluluğunu kaldıran nedenler, teşebbüs, iştirak, yaptırımlar ve dava/cezanın düşmesi. İkinci Kitap — Özel Hükümler (m. 76-345) suçların kendisini tanımlar — alfabetik değil, hangi değeri zedeledikleri esas alınarak sıralanmıştır.
| Kitap / Kısım | Madde | Ne düzenler |
|---|---|---|
| Birinci Kitap — Genel Hükümler (m. 1-75) | ||
| Temel ilkeler, tanımlar, uygulama alanı | m. 1-19 | Kanunîlik, eşitlik, kanunun zaman ve yer bakımından uygulanması |
| Ceza sorumluluğunun esasları | m. 20-44 | Kast (m. 21), taksir (m. 22), ceza sorumluluğunu kaldıran/azaltan nedenler, teşebbüs (m. 35-36), iştirak (m. 37-41) |
| Yaptırımlar | m. 45-75 | Cezalar, güvenlik tedbirleri, cezanın bireyselleştirilmesi, dava ve cezanın düşürülmesi (m. 64-75) |
| İkinci Kitap — Özel Hükümler (m. 76-345) | ||
| Uluslararası suçlar | m. 76-80 | Soykırım, insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı, insan ticareti |
| Kişilere karşı suçlar | m. 81-169 | Hayat, vücut dokunulmazlığı, hürriyet, şeref, özel hayat ve kişisel verilerin korunması (m. 135-140), malvarlığı (hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas) |
| Topluma karşı suçlar | m. 170-246 | Genel güvenlik, çevre, kamu sağlığı, sahtecilik, kamu barışı, ekonomi ve bilişim suçları (m. 235-246) |
| Millete ve Devlete karşı suçlar; son hükümler | m. 247-345 | Zimmet, rüşvet (m. 247-260), adliyeye karşı suçlar (m. 267-298), Devletin güvenliği, yürürlük (m. 344) ve yürütme (m. 345) |
En çok sorulan TCK maddeleri
Bu Kanunla ilgili soruların çoğu şu maddelerden birine çıkar. Sonucu değiştiren yerde kanunun kendi lafzı aktarılmıştır.
- m. 21 — kast. "Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir." Fıkra 2'ye göre sonucu öngördüğü hâlde istemeyen kişi de olası kastla hareket etmiş sayılır ve taksirli suç ölçeğine değil, kasıtlı suça yakın bir ölçeğe göre cezalandırılır.
- m. 22 — taksir. Taksirli fiiller yalnızca kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır; taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla, sonucu öngörmeden bir davranışın gerçekleştirilmesidir. Bilinçli taksir — sonucu öngörüp istememek — cezayı üçte birden yarısına kadar artırır.
- m. 35 — suça teşebbüs. İşlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamayan kişi teşebbüsten sorumlu tutulur; ceza, tamamlanmış suçun cezasının dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir (müebbet hapis gerektiren suçlarda ayrı bir ölçek uygulanır). m. 36, icra hareketlerinden gönüllü vazgeçen veya neticeyi kendi çabasıyla önleyen kişiyi teşebbüsten cezalandırmaz.
- m. 37 — faillik. Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren herkes fail olarak sorumludur; kusur yeteneği olmayan birini (örneğin bir çocuğu) araç olarak kullanan kişinin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
- m. 38 — azmettirme. Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır — indirimli bir ölçekle değil.
- m. 39 — yardım etme. Daha hafif, tanımlanmış bir rol: teşvik etmek, yol göstermek, araç sağlamak ya da fiilden önce veya sırasında yardımda bulunmak. Ceza failinkinden indirilir — çoğu hâlde yarı oranında ve en ağır ceza bantları dışında sekiz yılı geçemez.
- m. 40 — bağlılık kuralı. İştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir; her katılan kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır ve iştirakten sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir.
- Bu Kanunda DEĞİL: HAGB. Yabancı sanıkların sık sorduğu "hükmün açıklanmasının geri bırakılması" TCK hükmü değildir — Ceza Muhakemesi Kanununun m. 231'inde düzenlenir ve hangi suçun işlendiğine değil, hükmolunan cezanın miktarına (iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası) bağlıdır.
Devletin kovuşturma, cezanın infaz için beklediği süreler
Bu Kanunda "zamanaşımı" tek bir sayı değildir — suçun öngördüğü cezaya göre bir merdiven üzerinde işler; dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımının kendi merdivenleri ayrıdır. Aşağıdaki her rakam m. 66 ve m. 68'in güncel metninden alınmıştır.
| Ceza bandı | Dava zamanaşımı (m. 66) | Ceza zamanaşımı (m. 68) |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 40 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl | 30 yıl |
| 20 yıl ve daha fazla hapis | 20 yıl | 24 yıl |
| 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl | 20 yıl |
| 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası | 8 yıl | 10 yıl |
Fiili işlediği sırada 12-15 yaşında olan sanık için yukarıdaki her süre yarıya iner; 15-18 yaşında olan için üçte ikisi uygulanır (m. 66/2, 68/2). Dava zamanaşımı; şüphelinin ifadesinin alınması, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ya da bir sanığın mahkûmiyeti ile kesilir ve yeniden işlemeye başlar (m. 67) — bu şekilde en fazla ilk sürenin yarısı kadar uzayabilir, daha fazla değil. Yurt dışında işlenip müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren, Devlete karşı suçlardan (İkinci Kitap Dördüncü Kısım) birkaçında m. 66/7 zamanaşımını tamamen devre dışı bırakır.
TCK'yı hangi konu için açtıysanız
Bu kısaltma size bir davetiye ya da iddianamede ulaştıysa, aradığınız asıl konu büyük olasılıkla aşağıdakilerden biridir:
- Türkiye'de yabancılar için ceza yargılaması süreci — gözaltı, ifade, tutuklama ve yargılama; bunların hiçbiri TCK'da değil, CMK'da düzenlenir.
- İlişkili iki terim: MASAK (TCK suçlarıyla birlikte sık görülen aklama soruşturmaları) ve tahdit (bir ceza dosyasının tetikleyebileceği giriş yasağı kodu).
- Ceza avukatlığı hizmeti — açık bir soruşturma veya suçlama için.
Sıkça sorulan sorular
TCK nedir?
TCK, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kısaltmasıdır. Türkiye'de neyin suç sayıldığını ve cezasını belirler; temel ilkesi kasttır — kişinin ne bildiği ve ne yapmak istediği. Gözaltı, ifade, tutuklama ve yargılamayı düzenlemez; bu, ayrı bir kanun olan Ceza Muhakemesi Kanununun (CMK) işidir.
TCK kaç maddedir?
Madde numaraları 1'den 345'e kadar gider; m. 1-75 Genel Hükümler, m. 76-345 ise suçların kendisini tanımlayan Özel Hükümlerdir. Bu aralıktaki bazı maddeler sonraki değişikliklerle yürürlükten kaldırılmıştır; dolayısıyla kâğıt üzerindeki madde numarası, şu anda yürürlükte olan hüküm sayısıyla aynı değildir — her kaldırmadan sonra numaralandırma yeniden yapılmamıştır.
TCK ne zaman yürürlüğe girdi?
26 Eylül 2004'te kabul edildi ve 12 Ekim 2004 tarihli ve 25611 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; kendi m. 344'üne göre 1 Haziran 2005'te yürürlüğe girdi — m. 184 (imar kirliliği) yayım tarihinde, m. 181/1 ve 182/1 (çevrenin kirletilmesi) yayımdan iki yıl sonra yürürlüğe girmek üzere istisna tutulmuştur.
TCK ile CMK arasındaki fark nedir?
TCK neyin suç olduğunu ve cezasını söyler. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ise bunun etrafındaki her şeyi düzenler: gözaltı, ifade alma, tutuklama, iddianame ve yargılamanın kendisi. Yabancı sanıkların sık sorduğu hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) bir CMK hükmüdür — m. 231 — TCK'da yer almaz.
TCK'da zamanaşımı kaç yıldır?
Tek bir süre yoktur. Dava zamanaşımı (m. 66) 8 yıldan (5 yıla kadar cezalarda) 30 yıla (ağırlaştırılmış müebbet hapiste) kadar; kesinleşmiş bir cezanın infazına ilişkin ceza zamanaşımı (m. 68) aynı merdivende 10 ile 40 yıl arasında değişir. Fiili işlediği sırada çocuk olan sanıklar yaşına göre bu sürelerin yarısından veya üçte ikisinden yararlanır.
Kast ile taksir arasındaki fark nedir?
Kast (m. 21) suçun unsurlarını bilerek ve isteyerek gerçekleştirmektir. Taksir (m. 22) ise aynı sonucu öngörmeden, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla gerçekleştirmektir — yalnızca kanunun açıkça öngördüğü hâllerde cezalandırılır ve genellikle kasıtlı bir suçtan çok daha hafif bir ölçekle.
Dayanak: Turkish Criminal Code (TCK) No. 5237
Bu konuda ne yapıyoruz: İstanbul'da Ceza Avukatı
