Marka Tescili Nasıl Yapılır? Başvuru Süreci, Süresi ve Ücretleri

Marka tescili, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılan başvuruyla gerçekleştirilir; itirazsız ilerleyen bir dosyada tescil yaklaşık 6 ila 12 ayda tamamlanır ve koruma süresi 10 yıldır, süresiz yenilenebilir. Türkiye'de "ilk başvuran" ilkesi geçerlidir: markayı ilk kullanan değil, kural olarak ilk başvuran hak sahibi olur. Bu nedenle ticari unvanınızı, logonuzu veya ürün adınızı piyasaya çıkmadan önce tescil ettirmek kritik öneme sahiptir. Bu rehberde marka tescilinin tüm aşamalarını, sınıf seçimini, masraflarını, süreyi ve markanızı başkası adına tescil ettirmişse ne yapabileceğinizi açıklıyoruz.

Marka tescili neden önemlidir?

Marka tescili, ticari kimliğinizi yasal güvence altına alan en temel adımdır. Türkiye'de marka hakkı, kural olarak markayı ilk kullanana değil, TÜRKPATENT nezdinde ilk başvuruyu yapana tanınır. Yani markanızı yıllardır kullanıyor olsanız bile, bir başkası sizden önce tescil başvurusu yaparsa hak sahibi o kişi olabilir.

Türkiye'de marka koruması 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenir. Bu Kanun 10 Ocak 2017'de yürürlüğe girerek eski 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'yi yürürlükten kaldırmıştır. Başvuru ve tescil işlemleri TÜRKPATENT tarafından yürütülür.

Tescilli bir marka size, markayı tescil edildiği mal ve hizmetler için tekel hâlinde kullanma hakkı, karıştırılma ihtimali bulunan sonraki başvuruları engelleme yetkisi ve marka hakkınıza tecavüz hâlinde hem hukuki hem cezai yola başvurma imkânı verir. Tescilsiz markada bu imkânlar son derece sınırlıdır; özellikle ceza davası açma yolu büyük ölçüde kapalıdır.

Marka olarak neler tescil edilebilir?

SMK'nın 4. maddesine göre, bir işletmenin mal veya hizmetlerini başka bir işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlayan ve sicilde açıkça gösterilebilen hemen her işaret marka olarak tescil edilebilir. Tescil edilebilecek işaretler şunlardır:

• Kelimeler ve kelime kombinasyonları (ticari unvanlar, sloganlar, uydurma sözcükler dâhil)
• Kişi adları
• Logolar, şekiller ve tasarımlar
• Harfler ve sayılar
• Malların veya ambalajların şekilleri
• Renkler, sesler ve geleneksel olmayan diğer işaretler (koruma kapsamını belirleyecek biçimde gösterilebildikleri ölçüde)

Bir markanın ayırt edici olması şarttır. Tasvir edici (ürünü doğrudan anlatan), jenerik veya yanıltıcı işaretler reddedilir; kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı işaretler ile önceki haklarla çakışan işaretler de tescil edilemez. SMK md. 5 mutlak ret nedenlerini düzenler (bunları TÜRKPATENT resen inceler); SMK md. 6 ise nispi ret nedenlerini, örneğin önceki bir markayla karıştırılma ihtimalini düzenler ve bunları üçüncü kişiler itiraz yoluyla ileri sürer.

Marka tescili başvurusunu kim yapabilir?

Marka tescil başvurusunu Türkiye'de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler doğrudan kendileri yapabilir; şahıs işletmeleri, limited ve anonim şirketler, dernekler ve serbest meslek erbabı dâhil herkes başvuru sahibi olabilir. Henüz şirket kurmamış olsanız bile, gerçek kişi olarak başvuru yapıp ileride markayı şirketinize devredebilirsiniz.

Başvuru iki şekilde yapılabilir:

• Doğrudan başvuru sahibi tarafından: Türkiye'de yerleşik kişiler, e-Devlet veya TÜRKPATENT'in çevrimiçi başvuru sistemi üzerinden bizzat başvurabilir.
• Marka vekili aracılığıyla: TÜRKPATENT siciline kayıtlı bir marka vekili (genellikle bu alanda çalışan avukat veya patent vekili) üzerinden başvuru yapılabilir. Vekil, resmî tebligatları alır, sıkı süreleri takip eder ve itiraz/ret işlemlerini yürütür.

Tescil sürecinde mutlak ve nispi ret nedenlerinin değerlendirilmesi, sınıf seçimi ve olası itirazlar teknik dikkat gerektirir; bu nedenle markanızı kurumsal yapınızla birlikte koruma altına almak için marka ve patent hukuku alanında çalışan bir avukatla ilerlemek yararlı olur. Aynı şekilde, marka tescilini şirket kuruluşu ile aynı dönemde yapmak, marka ile işletmenin birlikte korunmasını sağlar.

Marka tescili başvurusu için gerekli belgeler

Marka tescil başvurusunda istenen temel bilgi ve belgeler şunlardır:

• Başvuru sahibinin kimlik/unvan bilgileri: Gerçek kişi için ad-soyad ve T.C. kimlik numarası; tüzel kişi için ticari unvan ve vergi numarası.
• Marka örneği: Tescil edilmek istenen işaretin açık ve net bir görseli (kelime markası, şekil/logo markası veya kelime+şekil bileşik markası).
• Mal ve hizmet listesi: Markanın hangi sınıflarda ve hangi mal/hizmetler için tescil edileceğini gösteren liste (Nice sınıflandırmasına göre).
• Başvuru ücretinin yatırıldığına dair belge.
• Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname (marka vekiline verilen, noter onayı genellikle aranmaz).
• Rüçhan hakkı talep ediliyorsa ilgili belgeler (varsa önceki yurt dışı başvuruya ilişkin).

Nice sınıflandırması ve sınıf seçimi

Türkiye, mal ve hizmetleri 45 sınıfa ayıran uluslararası Nice Sınıflandırması'nı kullanır (34 sınıf mal, 11 sınıf hizmet). Markanızın hangi sınıflarda ve bu sınıflar içinde tam olarak hangi mal/hizmetler için korunacağını belirtmeniz gerekir. Resmî ücretler, başvurudaki sınıf sayısına göre artar; bu yüzden sınıf seçimi doğru ve stratejik yapılmalı, gereksiz yere şişirilmemelidir.

Örneğin bir restoran işletmesi yalnızca yiyecek-içecek hizmetlerini (43. sınıf) değil, satışını yaptığı ürünleri (örneğin 30. sınıf gıda ürünleri) ve markalı ambalajları da düşünerek sınıf seçmelidir. Bir tekstil markası ise hem ürünün kendisi (25. sınıf giyim) hem de perakende satış hizmetleri (35. sınıf) açısından değerlendirme yapmalıdır.

Marka tescili süreci adım adım

1. Ön araştırma (benzerlik araştırması)

Başvurudan önce TÜRKPATENT marka sicilinde yapılacak bir araştırma, aynı veya karıştırılma ihtimali bulunan önceki markaları ortaya çıkarır. Bu araştırma hem ret riskini hem de sonraki itiraz riskini azaltır; ayrıca markanızı bir başkasının daha önce tescil ettirip ettirmediğini gösterir. Tüm sürecin en ucuz sigortası budur.

2. Mal ve hizmetlerin sınıflandırılması

Marka örneği ve başvuru sahibi bilgileri ile birlikte, Nice sınıflandırmasına göre mal ve hizmet listesi hazırlanır. Sınıf sayısı doğrudan ücreti etkiler.

3. Başvurunun yapılması

Başvuru TÜRKPATENT'e elektronik ortamda yapılır. Şeklî şartlar tamamlandığında bir başvuru tarihi verilir; bu tarih, "ilk başvuran" sırasındaki yerinizi belirler.

4. TÜRKPATENT incelemesi (mutlak ret nedenleri)

TÜRKPATENT, başvuruyu SMK md. 5'teki mutlak ret nedenleri (ayırt edicilikten yoksunluk, tasvir edicilik, yanıltıcılık vb.) yönünden inceler. Kurum bir eksiklik veya ret kararı bildirirse, başvuru sahibine yanıt verme imkânı tanınır; bu da süreyi haftalar veya aylar uzatabilir.

5. Resmî Marka Bülteni'nde yayım

Marka incelemeyi geçerse Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır. Bu, önceki hak sahiplerinin SMK md. 6'daki nispi nedenlere dayanarak itiraz edebileceği iki aylık itiraz süresini başlatır. İki aylık süre yayım tarihinden işler; eski mevzuatta bu süre üç aydı, dolayısıyla eski rehberler güncel değildir.

6. Tescil ve belge

İtiraz yapılmazsa veya yapılan itiraz lehinize sonuçlanırsa marka tescil edilir ve marka tescil belgesi düzenlenir.

Marka tescili ne kadar sürer?

İtiraz ve ret çıkmayan, düzgün ilerleyen bir dosyada marka tescili başvurudan belge aşamasına kadar genellikle yaklaşık 6 ila 12 ay sürer; itirazsız ilerleyen dosyalar daha kısa sürede tamamlanabilir.

Süreyi uzatan etkenler öngörülebilirdir:

• SMK md. 5 kapsamında TÜRKPATENT'in kısmi veya tam ret kararı vermesi,
• İki aylık yayım süresinde üçüncü kişilerin itiraz etmesi,
• Verilen karara karşı TÜRKPATENT Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi'ne (YİDD) itiraz/başvuru yapılması.

Bu aşamaların her biri süreci aylarca uzatabilir. Bu yüzden gerçekçi bir takvim kurmak ve özellikle lansman tarihinizi marka tescilinin kesinleşmesine göre planlamak önemlidir.

Marka tescili ne kadara mal olur? (Ücretler)

Marka tescilinin tek ve sabit bir ücreti yoktur. TÜRKPATENT resmî ücretleri her yıl yeniden belirlenir ve esas olarak başvurudaki sınıf sayısına göre değişir. Ayrıca başvuru aşamasında ve tescil aşamasında ayrı ayrı ücretler söz konusudur.

Toplam maliyet kalemleri genellikle şunlardır:

• TÜRKPATENT başvuru ücreti (sınıf sayısına göre artar),
• Tescil belgesi düzenleme ücreti,
• Varsa benzerlik/ön araştırma maliyeti,
• Vekil aracılığıyla ilerleniyorsa vekâlet/danışmanlık ücreti.

Ücret tarifesi her yıl değiştiği için internette okuduğunuz herhangi bir rakamı yalnızca gösterge kabul edin ve başvurudan önce güncel tarifeyi teyit ettirin. Olağandışı düşük görünen tekliflere dikkat edin; bu tür teklifler çoğu zaman tek sınıfı kapsar veya tescil aşaması ücretini içermez.

Koruma süresi, yenileme ve kullanma zorunluluğu

Türkiye'de bir marka tescili, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl geçerlidir ve onar yıllık dönemler hâlinde süresiz olarak yenilenebilir (SMK md. 23). Yenileme talebi ve yenileme ücreti, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalıdır. Bu süre kaçırılırsa, ek ücret ödenerek sürenin bitiminden itibaren altı aylık ek (telafi) süre içinde yenileme yapılabilir. Her iki süre de kaçırılırsa marka hükümsüz kalır ve sicilden terkin edilebilir.

Yalnızca tescil ettirmek, markayı sonsuza dek korumaya yetmez. SMK md. 9 uyarınca marka, tescil edildiği mal ve hizmetler için Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmalıdır; haklı bir sebep olmaksızın kesintisiz beş yıl kullanılmazsa iptal tehdidi altına girer. Hiç satmadığınız mallar için savunma amaçlı geniş tescil yaptırdıysanız, kullanılmayan bu kısımların iptal edilebileceğini bilmelisiniz.

TÜRKPATENT nezdinde idari iptal (2024'ten itibaren)

Bu, marka sahipleri için en önemli güncel değişikliklerden biridir. Yakın zamana kadar, tescilli bir markayı kullanmama nedeniyle iptal ettirmek için dava açmak gerekiyordu. 10 Ocak 2024'ten itibaren SMK md. 26 yürürlüğe girmiş ve tescilli bir markanın iptaline karar verme yetkisi mahkemelerden TÜRKPATENT'e geçmiştir. Bu, marka iptal sürecini ilk aşamada hızlandıran ve idari hâle getiren önemli bir reformdur.

Marka sahipleri için iki pratik sonuç doğar:

• Önünüzü kesen "ölü" bir marka varsa, artık onu sicilden temizlemek için dava açmanız şart değildir. TÜRKPATENT'e idari iptal talebi yöneltip marka sahibini kullanımı ispata davet edebilirsiniz.
• Tescilli bir markanız varsa, aynı yolla size karşı da iptal talebi yöneltilebilir; bu yüzden kullanım kanıtlarınızı güncel tutun.

TÜRKPATENT talep hakkında karar verir ve bu karara karşı uzman fikri ve sınai haklar hukuk mahkemelerine başvurulabilir. Yani iptal artık Kurum nezdinde başlar; mahkemeler ilk derece yerine itiraz aşamasında devreye girer.

Markamı başkası tescil ettirmiş: kötüniyetli başvurular

"İlk başvuran" ilkesinin geçerli olduğu Türkiye'de bu, en sık karşılaşılan kâbus senaryolarından biridir: çoğu zaman eski bir distribütör, iş ortağı, bayi ya da markanızın değerini fark eden biri, markanızı sizden önce kendi adına tescil ettirir. Ne yapabileceğiniz büyük ölçüde zamanlamaya bağlıdır.

• Marka hâlâ iki aylık itiraz süresindeyse: SMK md. 6'daki nispi nedenlere dayanarak itiraz edebilirsiniz; bunlar arasında kötüniyet (md. 6/9), gerçek önceki kullanımınız (md. 6/3) ve tanınmış marka statünüz yer alır.
• Marka çoktan tescil edilmişse: mahkeme yoluyla hükümsüzlük davası açabilir, koşullar uyuyorsa iptal talebinde bulunabilirsiniz. Kötüniyetli başvurular hükümsüz kılınabilir ve kötüniyete dayalı hükümsüzlük talebi süreye bağlı değildir.
• Markanız tanınmışsa: SMK md. 6/4 ve 6/5, Paris Sözleşmesi'nin 1. mükerrer 6. maddesiyle birlikte, Türkiye'de tescil olmasa bile tanınmış markaları korur. TÜRKPATENT ayrıca bir tanınmış marka sicili tutar.

Marka lisansı, devri ve sicile kaydı

Tescilli bir marka, devredilebilir bir mal varlığı değeridir. Markanızı lisans verebilir, devredebilir (satabilir), teminat olarak rehnedebilir veya bir franchise sisteminin temeli yapabilirsiniz. İş ortakları üzerinden büyüyen markalar için marka hakkı ile ticari anlaşma tam burada kesişir.

Lisans ve franchise, iyi kaleme alınmış bir sözleşmeye dayanır: kapsam, kalite kontrolü, bölge, süre ve sözleşme sona erdiğinde markaya ne olacağı net düzenlenmelidir. Marka lisansı ve franchise sözleşmelerinin tescil işlemiyle birlikte hazırlanması, tescil ettirdiğiniz markanın sözleşmenizin gerçekten koruduğu marka olmasını sağlar.

Bir şirket veya işletme devralımında, hedef işletmenin marka portföyü çekirdek bir değerdir; markaların geçerli biçimde tescilli, kullanımda ve takyidatsız (rehin/haciz gibi yüklerden ari) olduğunu doğrulamak, ticari devir ve birleşmelerde marka/fikri mülkiyet incelemesinin bir parçasıdır.

Marka hakkına tecavüz ve hakların korunması

Marka tescil edildikten sonra, tecavüze karşı birden çok yoldan harekete geçebilirsiniz. SMK; tecavüzün durdurulması (tedbir/men), maddi ve manevi tazminat ile tecavüz oluşturan ürünlere el konulması ve imhası gibi hukuki imkânlar sağlar. Bu uyuşmazlıklara büyük şehirlerde uzman Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri, bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde ise görevlendirilen asliye hukuk mahkemeleri bakar. Unutmayın: kullanmama, jenerikleşme ve yanıltıcılık gibi nedenlerle iptal artık TÜRKPATENT'te başlar, mahkemeler itiraz aşamasında devreye girer; dolayısıyla her uyuşmazlık baştan mahkemede görülmez.

Gümrükte marka kaydı, yüksek değerli pratik bir araçtır. Tescilli markanızı Türk gümrük fikri mülkiyet sistemine kaydettirerek, taklit (sahte) ürünlerin piyasaya ulaşmadan sınırda durdurulmasını sağlayabilirsiniz; bu kayıt yenilenebilir ve güncel tutulmalıdır. Rakibinizin doğrudan markanıza tecavüz oluşturmasa da ürün görünümünüzü kopyaladığı veya itibarınızdan haksız yararlandığı hâllerde, haksız rekabet hükümleri tamamlayıcı bir yol sunabilir.

Bir taklitçi, kötüniyetli bir başvuru veya itirazla karşı karşıyaysanız, erken alınan uzman desteği belirleyicidir. Durumunuzu değerlendirmek için Lexin Legal ile iletişime geçebilirsiniz.

Lexin Legal marka tescili sürecinde nasıl yardımcı olur?

İstanbul merkezli ekibimiz, marka yaşam döngüsünün tüm aşamalarında işletmelere ve bireysel girişimcilere destek olur: benzerlik/ön araştırma, sınıf stratejisi, TÜRKPATENT'e başvuru, Kurum ret kararlarına yanıt, itirazların yürütülmesi ve savunulması, yenilemeler, idari iptal talepleri, gümrük marka kaydı ve tecavüze karşı hak takibi.

İster yeni bir markayla pazara giriyor, ister markanızı franchise veriyor, ister başkasının üzerine geçirdiği bir markayı geri almaya çalışıyor olun, sürecin her adımında yanınızda olabiliriz. Marka ve patent hukuku hizmetlerimizi inceleyebilir veya durumunuza özel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Marka uyuşmazlıkları somut olayın özelliklerine göre değişir; dosyanızı bu alanda çalışan bir avukatın değerlendirmesi yerinde olur.

Sıkça sorulan sorular