Sizin için ne anlama geliyor
Türkiye'de bir şey imzaladıysanız, sözlerin ne anlama geldiğini, ne zaman dönebileceğinizi, ihlal hâlinde ne borçlanacağınızı ve dava süresini bu kanun belirler. Kazaları ve mesleki kusuru düzenleyen haksız fiil hükümleri de buradadır.
En çok neyle karıştırılır
Ticaret Kanunu değildir. TTK tacirleri, şirketleri ve kıymetli evrakı düzenler; TBK onun altındaki genel özel hukuktur. TTK'nın sustuğu yerde TBK devreye girer.
Bu kelimeyle nerede karşılaşırsınız
Neredeyse her sözleşmede, avukatınızın bir talebi anlatırken andığı madde numaralarında ve her tazminat davasında.
TBK'nın yapısı: hangi konu hangi maddede
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 11 Ocak 2011'de kabul edildi, 4 Şubat 2011 tarihli ve 27836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve m. 648 uyarınca 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girdi. 649 maddeden oluşur. Kendi m. 646'sına göre bu Kanun, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun Beşinci Kitabı olup onun tamamlayıcısıdır; m. 647 ile 818 sayılı eski Borçlar Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Kanun iki kısma ayrılır: Genel Hükümler (m. 1-206) her borç ilişkisine uygulanan kuralları, Özel Borç İlişkileri (m. 207-649) tek tek sözleşme tiplerini düzenler. Aradığınız kural genel bir kural mı, yoksa belirli bir sözleşmeye özgü mü — cevabı bu ayrım verir.
| Kısım / Bölüm | Madde | Ne düzenler |
|---|---|---|
| Birinci Kısım — Genel Hükümler (m. 1-206) | ||
| Borç İlişkisinin Kaynakları | m. 1-82 | Sözleşmeden doğan borçlar (m. 1-48), haksız fiil (m. 49-76), sebepsiz zenginleşme (m. 77-82) |
| Borç İlişkisinin Hükümleri | m. 83-130 | Borçların ifası (m. 83-111), ifa edilmemesinin sonuçları (m. 112-126), borç ilişkisinin üçüncü kişilere etkisi (m. 127-130) |
| Sona Erme ve Zamanaşımı | m. 131-161 | Sona erme hâlleri (m. 131-145), zamanaşımı (m. 146-161) |
| Borç İlişkilerinde Özel Durumlar | m. 162-182 | Teselsül, koşullar, bağlanma parası, cayma parası ve ceza koşulu |
| Taraf Değişiklikleri | m. 183-206 | Alacağın devri, borcun üstlenilmesi, sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma |
| İkinci Kısım — Özel Borç İlişkileri (m. 207-649) | ||
| Satış sözleşmesi | m. 207-281 | Taşınır satışı (m. 209-236), taşınmaz satışı (m. 237-246), bazı satış türleri (m. 247-281) |
| Mal değişim, bağışlama | m. 282-298 | Trampa ve bağışlama |
| Kira sözleşmesi | m. 299-378 | Genel hükümler (m. 299-338), konut ve çatılı işyeri kiraları (m. 339-356), ürün kirası (m. 357-378) |
| Ödünç sözleşmeleri | m. 379-392 | Kullanım ödüncü ve tüketim ödüncü (karz) |
| Hizmet sözleşmeleri | m. 393-469 | Genel hizmet sözleşmesi (m. 393-447), pazarlamacılık (m. 448-460), evde hizmet (m. 461-469) |
| Eser sözleşmesi | m. 470-486 | Yüklenici - işsahibi ilişkisi, ayıplı eser |
| Yayım sözleşmesi | m. 487-501 | Eser sahibi ile yayımcı arasındaki ilişki |
| Vekâlet ilişkileri | m. 502-525 | Vekâlet sözleşmesi (m. 502-514), kredi mektubu ve kredi emri, simsarlık |
| Vekâletsiz işgörme, komisyon | m. 526-546 | Başkasının işini görmek ve komisyon sözleşmesi |
| Ticari temsilciler ve diğer tacir yardımcıları | m. 547-554 | Temsil yetkisinin kapsamı, sınırlanması ve sona ermesi |
| Havale, saklama | m. 555-580 | Havale (m. 555-560), saklama ve ardiye sözleşmeleri (m. 561-580) |
| Kefalet sözleşmesi | m. 581-603 | Kefaletin şekli, eşin rızası, kefilin sorumluluğu ve rücuu |
| Kumar ve bahis | m. 604-606 | Alacağın dava ve takip edilememesi |
| Ömür boyu gelir, ölünceye kadar bakma | m. 607-619 | İki sözleşmenin şekli ve sona ermesi |
| Adi ortaklık sözleşmesi | m. 620-645 | Katılım payı, yönetim, sona erme ve tasfiye |
| Son hükümler | m. 646-649 | Türk Medenî Kanunu ile ilişki, yürürlükten kaldırılan Kanun, yürürlük ve yürütme |
En çok sorulan TBK maddeleri
Aşağıdaki maddeler, bu Kanunla ilgili soruların büyük kısmının cevabının bulunduğu yerlerdir. Parantez içindeki ifadeler kanunun kendi lafzıdır — pratikte fark yaratan şey genelde tam olarak bu fiildir.
- m. 49 — haksız fiil sorumluluğunun temeli. "Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür."
- m. 72 — haksız fiilde zamanaşımı. Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten on yıl. Fiil, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilse o süre uygulanır.
- m. 77 — sebepsiz zenginleşme. "Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür."
- m. 82 — sebepsiz zenginleşmede zamanaşımı. Geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten iki yıl, her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten on yıl.
- m. 146 — genel zamanaşımı. "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir."
- m. 147 — beş yıllık zamanaşımı. Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler; konaklama ve yeme içme bedelleri; vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden doğan alacaklar; yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar.
- m. 231 — satılanın ayıbı. Satıcı daha uzun bir süre üstlenmedikçe, ayıptan doğan her türlü dava, ayıp sonra ortaya çıksa bile devirden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar; satıcı ayıplı devirde ağır kusurluysa bu süreden yararlanamaz.
- m. 299 — kira sözleşmesinin tanımı. Kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşme.
- m. 315 — kira bedeli ödenmezse. Kiraya veren yazılı olarak süre verip, bu sürede de ödenmezse sözleşmeyi feshedeceğini bildirir. Süre en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında en az otuz gündür.
- m. 344 — kira artışı. Yenilenen kira dönemlerine ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir.
- m. 347 — belirli süreli konut ve çatılı işyeri kirası. Kiracı sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirmezse sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar; kiraya veren sürenin bitimine dayanarak sona erdiremez. On yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirmek koşuluyla sebep göstermeksizin sona erdirebilir.
- m. 478 — ayıplı eser. Teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl.
- m. 583 — kefaletin şekli. Yazılı yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz; müteselsil kefalette kefilin bu sıfatla yükümlülük altına girdiğini kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.
- m. 584 — eşin rızası. Eşlerden biri, mahkemece verilmiş ayrılık kararı yoksa ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza en geç sözleşmenin kurulduğu anda verilmiş olmalıdır. Ticari işletme sahibi, şirket ortağı ya da yöneticisinin işletmeyle ilgili verdiği kefaletler gibi sayılan hâller bunun dışındadır.
TBK'da süreler — dayanak maddesiyle
"TBK'da zamanaşımı kaç yıl" sorusunun tek bir cevabı yoktur: süre alacağın türüne göre değişir ve her biri ayrı maddededir. Aşağıdaki tablodaki her satır 6098 sayılı Kanunun güncel metninden alınmıştır.
| Süre | Neyin süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| 10 yıl | Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak | m. 146 |
| 5 yıl | Kira bedeli, anapara faizi, ücret gibi dönemsel edimler; vekâlet, komisyon, acentalık ve (ağır kusur dışında) eser sözleşmesinden doğan alacaklar | m. 147 |
| 2 yıl / 10 yıl | Haksız fiil tazminatı — öğrenmeden 2 yıl, her hâlde fiilden 10 yıl | m. 72 |
| 2 yıl / 10 yıl | Sebepsiz zenginleşmede geri isteme — öğrenmeden 2 yıl, her hâlde zenginleşmeden 10 yıl | m. 82 |
| 2 yıl | Satılanın ayıbından doğan davalar (devirden itibaren) | m. 231 |
| 2 / 5 / 20 yıl | Ayıplı eser: taşınmaz dışı eser 2 yıl, taşınmaz yapı 5 yıl, yüklenicinin ağır kusuru 20 yıl | m. 478 |
| en az 10 gün (konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün) | Kira bedeli ödenmediğinde kiracıya verilecek süre | m. 315 |
| 15 gün | Belirli süreli konut/çatılı işyeri kirasında kiracının sözleşmeyi uzatmama bildirimi | m. 347 |
| 3 ay | On yıllık uzama süresi sonunda kiraya verenin bildirimi | m. 347 |
Zamanaşımı süreleri kural olarak taraflarca değiştirilemez; TBK'nın zamanaşımına ilişkin ayırımı m. 146 ile m. 161 arasındadır ve sürenin durması, kesilmesi ve hesaplanması da orada düzenlenir. Elinizdeki talebin süresinin dolup dolmadığını, talep türünü ve olay tarihini girerek zamanaşımı süresi sorgulama aracıyla kabaca görebilirsiniz; aracın çıktısı bir hukuki görüş değil, kontrol etmeniz gereken tarihi gösteren bir başlangıç noktasıdır.
TBK'yı hangi konu için açtıysanız
Bu terimi bir belgede gördüyseniz, aradığınız asıl konu büyük olasılıkla aşağıdakilerden biridir:
- Sebepsiz zenginleşme davası — TBK m. 77-82'nin pratikteki hâli, iki ve on yıllık süreler dâhil.
- Maddi ve manevi tazminat davası — haksız fiil hükümlerine (m. 49 vd.) dayanan talepler.
- Kira sözleşmesinde çıkan hukuki sorunlar ve kira artışı ile tahliye — m. 299-356 arası.
- Kira ödemeyen kiracının tahliyesi — m. 315'teki otuz günlük süre buradan işler.
- On yıllık uzama süresi dolan kiracının tahliyesi — m. 347'nin ikinci cümlesi.
- Yanındaki iki kanun: TTK (tacirler ve şirketler) ve HMK (davanın nasıl görüleceği).
Sıkça sorulan sorular
TBK nedir?
TBK, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun kısaltmasıdır. Sözleşmeleri, haksız fiilden doğan sorumluluğu, sebepsiz zenginleşmeyi, kira, hizmet, eser, vekâlet ve kefalet gibi sözleşme tiplerini düzenler. Kendi m. 646'sına göre 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun Beşinci Kitabı olup onun tamamlayıcısıdır.
TBK kaç maddedir?
649 madde. m. 1-206 Genel Hükümler, m. 207-649 Özel Borç İlişkileridir; son dört madde (m. 646-649) Türk Medenî Kanunu ile ilişki, yürürlükten kaldırılan Kanun, yürürlük ve yürütmeye ayrılmıştır. Kanuna sonradan eklenen geçici maddeler bu sayının dışındadır.
TBK ne zaman yürürlüğe girdi?
Kanun 11 Ocak 2011'de kabul edilip 4 Şubat 2011 tarihli ve 27836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; m. 648 uyarınca 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu tarihten önceki ilişkilere hangi kanunun uygulanacağı ayrı bir kanunla (6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun) düzenlenmiştir.
TBK ile 818 sayılı Borçlar Kanunu arasındaki ilişki nedir?
TBK m. 647, 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununu yürürlükten kaldırmıştır. İki kanunun madde numaraları örtüşmez; elinizdeki eski bir sözleşme ya da dilekçe yalnızca “Borçlar Kanunu” diyerek bir maddeye atıf yapıyorsa, belgenin tarihine bakıp hangi kanunun kastedildiğini kontrol etmek gerekir.
TBK'da zamanaşımı kaç yıldır?
Tek bir süre yoktur. Kural m. 146'da on yıldır (“kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça”); m. 147'de sayılan alacaklarda beş yıl, haksız fiilde (m. 72) ve sebepsiz zenginleşmede (m. 82) öğrenmeden iki yıl ve her hâlde on yıldır. Satılanın ayıbında iki yıl (m. 231), ayıplı eserde iki, beş veya yirmi yıl (m. 478) uygulanır.
Ticari bir uyuşmazlıkta TBK mı TTK mı uygulanır?
İkisi birlikte okunur. 6102 sayılı TTK m. 1'e göre TTK da Türk Medenî Kanununun ayrılmaz bir parçasıdır ve bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillere ilişkin özel hükümler ticari hükümdür. Aynı maddenin ikinci fıkrası, hakkında ticari bir hüküm bulunmayan ticari işlerde mahkemenin ticari örf ve âdete, bu da yoksa genel hükümlere göre karar vereceğini söyler — yani ticari hüküm ve ticari örf yoksa sıra TBK'nın genel hükümlerine gelir.
Dayanak: Turkish Code of Obligations (TBK) No. 6098
Bu konuda ne yapıyoruz: Ticaret Hukuku Avukatı ve Ticari Uyuşmazlık Çözümü
